Amsterdam heeft de verhoging van de vermakelijkhedenretributie voor rondvaartboten onvoldoende onderbouwd. Volgens de rechtbank gebruikte de gemeenteraad de heffing deels voor voorzieningen waarvan rondvaartondernemers niet profiteren. Rederij Stromma laat weten dat de terugbetaling nog niet helemaal definitief is. De gemeente kan nog in hoger beroep gaan.
De gemeente Amsterdam kan nog in hoger beroep gaan. Diverse oppositiepartijen hebben al opgeroepen om dat niet te doen.
De Rechtbank Amsterdam heeft de verhoging van de vermakelijkhedenretributie voor passagiers van rondvaartboten buiten toepassing gelaten. In de zaak die Stromma Nederland tegen de gemeentelijke heffingsambtenaar had aangespannen, bepaalde de rechtbank dat voor de aangevochten aangifteperioden het oude tarief van € 1,50 per passagier geldt.
Amsterdam verhoogde het tarief per 1 januari 2024 van € 1,50 naar € 2,50. In 2025 volgde een indexering naar € 2,60 en voor 2026 vermeldt de gemeente een tarief van € 2,70. De rechter beoordeelde echter alleen de verhoging van één euro die in 2024 werd doorgevoerd. De indexering en de nieuwe verordening die vanaf juli 2025 geldt, vielen formeel buiten deze procedure.
Heffing moet verband houden met geleverde voorzieningen
Een vermakelijkhedenretributie is juridisch geen algemene belasting. De gemeente mag de heffing opleggen wanneer een ondernemer profiteert van gemeentelijke voorzieningen of van speciaal toezicht waarvoor de gemeente kosten maakt. Er moet daarom een aanwijsbaar verband bestaan tussen de heffing en het profijt voor de betreffende ondernemers.
Amsterdam wilde de eerste verhoging van € 1,50 naar € 2 gebruiken om tekorten binnen het programma Varen op te vangen. Het ging onder meer om informatievoorziening binnen de nautische keten en binnenhavengelden voor de pleziervaart.
Volgens de rechtbank was de algemene verwijzing naar het programma Varen onvoldoende. De gemeente maakte niet duidelijk om welke voorzieningen het precies ging en hoe de beroepsmatige rondvaart daarvan profiteerde. Dat de stad veel kosten maakt en rondvaarten profiteren van de aantrekkingskracht van Amsterdam, is volgens de rechter te algemeen om een hogere retributie te rechtvaardigen.
Extra verhoging ging naar onderwijs en gratis openbaar vervoer
De gemeenteraad voegde vervolgens nog eens € 0,50 aan het tarief toe. Deze opbrengst was bestemd voor onder meer gratis openbaar vervoer voor kinderen, een lerarenbeurs, vergroening van de openbare ruimte en initiatieven tegen kansenongelijkheid.
Daarover is de rechtbank nog stelliger: deze voorzieningen staan los van de nautische keten en bieden rondvaartbedrijven geen individueel profijt. Door de retributie hiervoor te gebruiken, zette de gemeenteraad volgens de uitspraak een wettelijke bevoegdheid in voor een ander doel dan waarvoor deze is verleend. Juridisch spreekt de rechtbank van ‘détournement de pouvoir’.
De rechtbank noemt de heffing bovendien onredelijk en willekeurig. Ook waren de belangen van de ondernemers onvoldoende meegewogen. Stromma wees er onder meer op dat prijsverhogingen niet altijd onmiddellijk kunnen worden doorberekend, omdat tarieven soms al een jaar van tevoren contractueel met reisorganisaties worden vastgelegd. De rechtbank vond die uitleg aannemelijk. zoekrechtspraak.nl
Stromma krijgt te veel betaalde bedrag terug
Stromma maakte bezwaar tegen de afdracht over het derde kwartaal van 2024 en het eerste kwartaal van 2025. De rechtbank verklaarde beide beroepen gegrond en verlaagde de verschuldigde bedragen naar het oude tarief van € 1,50 per passagier.
De zaken van Stromma werden gelijktijdig behandeld met procedures van drie andere rederijen. De namen van de andere partijen zijn niet bekend gemaakt. De gepubliceerde uitspraak gaat formeel alleen over Stromma en de twee aangevochten aangifteperioden. De juridische argumentatie kan echter ook van betekenis zijn voor andere exploitanten die tijdig bezwaar hebben gemaakt.
Wethouder kende risico van vijf miljoen euro
De uitkomst kwam niet geheel onverwacht, blijkt uit een artikel op stadsomroep AT5. Toenmalig wethouder van Financiën Hester van Buren probeerde in juni 2025 de juridische onderbouwing van de verordening achteraf aan te vullen. Zij wees daarbij op ontwikkelingen in de rechtspraak en stelde dat de gemeente kosten maakte waarvan eigenaren en gebruikers van de passagiersvaart profiteerden.
Tijdens de raadsbehandeling erkende Van Buren dat de gemeente het risico liep ongeveer € 5 miljoen aan rederijen te moeten terugbetalen. Zij voegde daaraan toe dat dit geld via de kaartprijzen feitelijk door bezoekers was opgebracht en dat deze bezoekers het niet zouden terugkrijgen. De aanvullende motivering heeft de rechtbank uiteindelijk niet overtuigd.
Amsterdam boekte in 2025 in totaal € 14,8 miljoen aan opbrengsten onder de post vermakelijkhedenretributie te water. Het mogelijke terugbetalingsbedrag van € 5 miljoen komt overeen met ongeveer een derde van die jaaropbrengst. Het is nog niet duidelijk welk bedrag daadwerkelijk moet worden terugbetaald. Dat hangt onder meer af van het aantal ondernemers dat tijdig bezwaar heeft gemaakt en van eventuele verdere procedures.
Gevolgen voor huidig tarief nog niet definitief
De uitspraak betekent niet automatisch dat de gehele Amsterdamse verordening voor 2026 is vernietigd. De rechtbank beperkte haar oordeel nadrukkelijk tot de eerdere verordening en de aangiften van Stromma over het derde kwartaal van 2024 en eerste kwartaal van 2025. Op de gemeentelijke website staat voor gemotoriseerde boten momenteel nog steeds een tarief van € 2,70 per passagier.
De gemeente kan binnen zes weken hoger beroep instellen bij het Gerechtshof Amsterdam. Voor zover openbaar bekend, heeft het college nog niet bekendgemaakt of het van die mogelijkheid gebruikmaakt. Ook is nog geen algemene regeling aangekondigd voor andere rederijen of voor de aangiften over latere perioden.
CDA-fractievoorzitter Rogier Havelaar heeft de gemeente opgeroepen zich bij de uitspraak neer te leggen, de te veel geïnde bedragen terug te betalen en het tarief voor 2027 aan te passen. Verschillende oppositiepartijen willen het college hierover schriftelijke vragen stellen.
Breder signaal voor recreatieondernemers
De uitspraak is ook buiten de Amsterdamse rondvaartsector relevant. Gemeenten mogen een vermakelijkhedenretributie gebruiken om kosten van voorzieningen en toezicht te verhalen, maar niet als vrij inzetbare inkomstenbron. Voor een verhoging moet voldoende duidelijk zijn welke gemeentelijke voorzieningen worden bekostigd en welk profijt de belaste recreatiebedrijven daarvan hebben.
De zaak laat daarnaast zien dat een gemeente bij een forse tariefwijziging rekening moet houden met de bedrijfsvoering van ondernemers. De veronderstelling dat een heffing eenvoudig kan worden doorberekend aan bezoekers, is volgens deze uitspraak onvoldoende wanneer langlopende contracten en bestaande prijsafspraken dat beperken.
Meer informatie: Gerechtelijke uitpraak tussen Stromma en de hefingsambtenaar
Niet het eerste juridische verlies in rondvaartdossier
De vernietigde belastingverhoging is niet de eerste juridische tegenvaller voor Amsterdam in het rondvaartdossier. In september 2024 zette de Raad van State al een streep door het vergunningenstelsel waarmee de gemeente het aantal vergunningen op 550 had gemaximeerd en vergunningen voor onbepaalde tijd had omgezet in tijdelijke vergunningen. De noodzaak en geschiktheid van deze ingreep waren onvoldoende onderbouwd en de gekozen systematiek benadeelde vooral kleinere reders. In 2026 oordeelde de rechtbank bovendien dat ook de daarop gebaseerde verdeling van 155 vergunningen niet voldeed. Blue Boat Company kreeg in een afzonderlijke civiele procedure recht op vergoeding van waardeverlies op verkochte boten en mogelijk omzetverlies. Andere reders hebben eveneens claims aangekondigd.
Zie ook: Gemeente moet duizenden euro’s vergoeden aan rondvaartbedrijf na gefaald vergunningenbeleid – AT5